aòaò] iõMâj

C}k AZòjûie _âiò¡ NUYûcû^ I ùicû^ue icd
 

(ù_øeûYòK ~êM)

cjûbûeZ icdeê LâúÁ_ìað 370 _~ð« Kkòwùe 32 RY eûRZß Keò[ôùf û

cjû_\à ^¦ – eûRZß icd,LâúÁ_ìað 370-322 @Ÿ
^¦eûRZß, ^¦eûRûu eûR]û^ú _ûUkú_êZâ [ôfû û ^¦aõgùe 9RY eûRû eûRZß Keò[ôùf û “ùZûhûk” Kkòwe eûR]û^ú [ôfû û


P¦âMê¯, @ùgûK – eûRZß icd,LâúÁ_ìað 322-220 @Ÿ
ùR÷^ I ùcø~ðýeûRZß, cªú PûYKýue cªYû akùe P¦âMê¯ ùcø~ðýaõge eûRZß _âZòÂû Keò[ôùf û Gjò aõge ZéZúd I iað_âiò¡ icâûUþ @ùgûK ùaø¡]cðe _âbûa I _âZòÂû KeûA[ôùf û _âRûu iêaò]û _ûAñ _[, NûU Zò@ûeò I Kì@, ù_ûLeú iÚûù^ iÚûù^ ùLûkûA[ôùf û
_ê¿còZâ – eûRZß icd,LâúÁ_ìað 220-100 @Ÿ
_ê¿còZâ, còZâaõg, @gßùc] ~mKeò icâûUþ ùjûA[ôùf û ùaø¡]cð _eòaðùe aâûjàY]cð Gjò aõg gûi^ùe _êYò _âiûe _ûAfû û
ùP÷Zâaõg – eûRZß icd,LâúÁ_ìað 200-100 _~ð«
bûeZe GKQZâ icâûU ùjûA[ôùf û
Lûeùak – eûRZß icd,LâúÁ_ìað 173
aûYòRý I Kéhòe iêaò]û_ûAñ ùK^ûf ùLûkûA[ôùf û ‘aò\ýû]e \ûi’ ^ûcùe ùKùZK ]cð c¦òe aû cV ^òcðûY KeûA [ôùf û Zûk_Zâ [ûA ùMûUòG iê^ûe KÌ aél Gaõ Zûjû ijòZ jûZú, ùNûWÿû, e[ cj« I aûjûK ij aâûjàYuê \û^ Keò[ôùf û _âûPú ^\úKìkùe aòRde iàûeK Êeê_ 38 fl Uuû aýdùe “cjûaòRd _âie\” ^ûcùe GK eûRba^ ^òcðûY KeûA[ôùf û C\d Mòeòùe c¦òecû^ eûYújõi_êeùe @…ûkòKû I jûZúMê¶û Zûjûue Kúðò û
eûRZß icd,LâúÁ_ìað 100 Vûeê LâúÁûŸ 520 @Ÿ
IWÿògûùe ùKùZRY Êû]ú^ eûRû I Raû^cûù^ eûRZß Keò[ôùf û

ùKgeúaõg-
cjûeûRû]ôeûR, ZâòKkòwû]ô_Zò, _ec cûùjgße, _ec b…ûeK, ùiûcKêk ZòkK, cjûbûaMê¯, Agße elòZ Gjûue C_û]ô [ôfû û
Rù^àRd – eûRZß icd, 520-552LâúÁûŸ aû 442-474 gKû±
ùPø\ßûe Gjûue eûR]û^ú [ôfû û KUKRòfäûe Wÿûkòù~ûWÿûe @ûMâûjûU Mâûcùe GK ~m Keò[ôùf û
~~ûZòùKgeú – eûRZß icd, LâúÁ 552-598 @Ÿ
bû\âacûi gêKæ\ßû\gúVûeê GK iûf PkûA [ôùf û Zûe ^ûc iê^ò@ûñ û KUKùe \êMð ^òcðûY, ~ûR_êe^Me iÚû_^, aò]ô_ìaðK RM^Üû[ ù\au gâúcìðò^òcðûY I c¦òee iKk aò]ôaò]û^, bêaù^gße aWÿ ù\Cke cìk_^, K^ýûKêaæeê \gijiâ aògê¡ ùa÷\òK aâûjàY @û^d^ _ìaðK GK cjû~m icû_^ û
iì~ð I @^« ùKgeú – eûRZß icd, LâúÁ 598-631 @Ÿ
bêaù^gße ù\Cke Kû~ð û
fkòùZ¦â ùKgeú – eûRZß icd, LâúÁ 631-675 @Ÿ
666 LâúÁû±ùe bêaù^gße ù\Ck ^òcðûY Kû~ð icû_^ bêaù^gße Zûjûe iÚû_^ (iûZiûjú I adûkòg K¦ò aògòÁ) Pú^ _eòaâûRK jêG^iûu IWÿògû @ûMc^, aò¦êiûMe L^^, PòfòKû jâ\ Vûùe a¦e iÚû_^ û

39 RY ùKgeúaõgúd eûRû – eûRZß icd, LâúÁ 657-1042 @Ÿ
aé¡ùKgeú –
RM^Üû[ c¦òee Rú‰ð iõÄûe û
ùKûgkùKgeú –
_êeúe cûKðùŠgße ù\Ck ^òcðûY I _êÃeòYú L^^ û
gêbûKe ùKgeú –
Pò^ icâûUuê “aê¡ûaZõiKiìC” ùaø¡ Mâ^Ú I ^û^ûPòZâ aòPòZâ P¦âûZ_ C_jûe ù_âeY û @\ýû_ò ùicû^ Pú^ùe elòZ û
K‰ðùKgeú –
Aòjûe eûRûu ijòZ ~ê¡ û
aiêKÌ ùKgeú –
iòõjk, ùPûk, ùMøWÿ eûRûcû^uê ~ê¡ùe _eûRd, bêaù^gße c¦òee ^ûUc¦òe ^òcðûY, eûYú ùKûkûaZúu \ßûeû bêaù^gßeùe aâùjàgßeu c¦òe ^òcðûY I ùR÷^ i^ýûiú gêbP¦âu \ßûeû LŠMòeòùe ^acê^ò Mê¶û L^^ û
gògê_ûkùKgeú –
bêaù^gße \lòY _ìaðùe Mwê@û^\ú Kìkùe GK \êMð ^òcðûY û
_êe¦e ùKgeú –
ùKûYûKðùe iì~ðc¦òe ^òcðûY I _ìRû aò]û^ aé¡úKeY I ùKûYûKð ^òKUùe @ûVùMûUò aâûjàY gûi^ iÚû_^ û
aeûj ùKgeú –
~ûR_êeùe aeûj^û[u c¦òe ^òcðûY I aò¦ê iûMe L^^ û
^é_ùKgeú – eûRZß icd, LâúÁ 920-935 @Ÿ
KUK ^Me iÚû_^ û
ceKZ ùKgeú – eûRZß icd, LâúÁ 935-951 @Ÿ
eûR]û^ú aûeYiú KUKe elû_ûAñ KûVù~ûWÿò I cjû^\ú Kìkùe _[e a¦e ^òcðûY û
iûew ùKgeú – eûRZß icd, LâúÁ 951-975 @Ÿ
KUKe \lòYùe iûew MWÿe ^òcðûY I iûew j\ _êÃeYú L^^ û
c› ùKgeú – eûRZß icd, LâúÁ 975-995 @Ÿ
_êeúe “c]ê_êe” ^\ú C_ùe @Ve^kû ùiZê ^òcðûY û
iêa‰ð ùKgeú – eûRZß icd, LâúÁ 995-1042 @Ÿ
ùKgeú aõge ùgh eûRû û ^òR i«û^ ùjZê ùPûkMwuê C}k _â\û^ û
ùPûkMw ù\a – eûRZß icd, LâúÁ 1042-1112 @Ÿ
ùa÷¾a ]cðe gâúaé¡ò iû]^, RM^Üû[u ^òcù« bìcò ùiaû _ìRûe aé¡òKeY, cû\kû _û¬òe @ûe¸, RM^Üû[ c¦òe ^òcðûY, c¦ûe aòRd, a¡cû^ _~ð« eûRý aòÉûe, iì~ðý iò¡û« Mâ^Ú _âYd^ I ùPø\ßûe Gaõ iûewMWÿùe \êMðiÚû_^ û

Kûcû‰ða ù\a aû Mùwgßeù\a – eûRZß icd, LâúÁ 1112-1122 @Ÿ
MwûVûeê ùMû\ûaeú _~ð« eûRýaòÉûe, ~ûR_êe, QZò@û, KUK, ùPø\ßûe Gaõ Ké¾û^\ú ZúeiÚ @ceûaZúùe \êMðiÚû_^, ^òRe I ^òRK^ýû ùKøgfýûue ^ûcû^êiûùe “ùKøgfýûMw” _êÃeòYú L^^ û
gâú eûNa ù\a – eûRZß icd, LâúÁ 1122-1137 @Ÿ
gâú eûR eûR ù\a – eûRZß icd, LâúÁ 1137-1162 @Ÿ
@^òdu búc ù\a – eûRZß icd, LâúÁ 1162-1172 @Ÿ
eûRû eûùRgße ù\a – eûRZß icd, LâúÁ 1172-1189 @Ÿ
eûRýùe gòlû aòÉûe û
@^w búcù\a – eûRZß icd, LâúÁ 1182-1223 @Ÿ
@ù^K ù\Ck, ùiZê, aû¶ú, NûU, Kê_, _êÃeòYú L^^, ^û^û iÚû^ùe aâûjàYgûi^ iÚû_^, gZ gZ eûRcûMð ^òcðûY, PUúNe iÚû_^, aûeaûUú \êMð I RM^Üû[ c¦òe ^òcðûY, RM^Üû[u i¹êLùe ùb÷ea cìðò iÚû_^, RM^Üû[u ùiaû_ûAñ ‘QZòg ^òù~ûM’ L¬ò[ôùf û PûùUgße c¦òe ^òcðûY, ù\gaûiòu c¤ùe aò\ýû I MêYe CZþKhðZû ù\Lò i¹û^-iêPK C_û]ô iéR^, ^û^û iÚû^ùe 16 RY iûc« eûRû iÚû_^, ^ìZ^ cê\âû _âÉêZ I ùcûjeùe ^òRe C_û]ô “ aúe gâú MR_Zú ùMøùWÿgße ^aùKûUò K‰ðúùUû}k aùMðgßeû]ôeûd bêZ-ùb÷ea-ù\a-iû]êgûiù^û}ú‰ð eûCZeûd @Zêk ak _eûKâc iõMâûc ijiâaûjê lZâòdKêk ]êcùKZê, ùLûkûA[ôùf û icÉ ù\g cû_ I Ke]û~ð û cêifcû^ue _â[c C}k @ûKâcY I _eûRd, awù\ge ùgh jò¦êeûRû flàYùi^uê @ûgâd \û^ û
fûwêkû ^eiòõj ù\a  – eûRZß icd, LâúÁ 1223-1256 @Ÿ
ùfûKaMð I eûXÿ Gaõ aùe¦â aò\e eûRý aòRd cêifcû^ cû^ue aûe´ûe @ûKâcY I _eûRd, ùKûYûKð c¦òe ^òcðûY, iì~ðýaòMâj iÚû_^ I ùiaû _ìRûe aýaiÚû, awù\g @ûKâcY û
bû^ê ù\a – eûRZß icd, LâúÁ 1256-1274 @Ÿ
RM^Üû[u e[~ûZâûùe 6e[ _eòaðùe 3e[e iéÁò I MêŠòPûNe ^òKUùe ^\ú C_ùe ùiZê ^òcðûY û
_âZû_ ^eiòõj ù\a I _eaðú eûRûMY – eûRZß icd, LâúÁ 1275-1435 @Ÿ
1280 LâúÁû±ùe awiêfZû^ ùZûùMâûf Lûñue C}ke Ceû*k @ûKâcY 1309 LâúÁû±ùe \ûlòYûZýùe cûfòKþ Kû`êeu ijòZ Ieûwf @ûKâcY û
_eaðú 9RY eûRûu icdùe Ce I \lòYùe cêifcû^u iùw Ieûwf eûRý @þ]ôKûe 1356 LâúÁû±ùe aêKäûeûIu bâûZé¿êZâ \ßòZúd iwcK \ßûeû C}k MR_Zòue _eûRd 1323 cj¹\ ùZûMfKu @ûKâcY 1360 ùe icâûU `òùeûR iûjûuê C_jûe _â\û^ 1412 ùe cûkaù\ge eûRû jêcû^ê¡^ ùjûiûwu @ûKâcY û

iì~ðý aõg
(1435-1535)

K_òùk¦â ù\a – eûRZß icd, LâúÁ 1435-1465 @Ÿ
Ceùe Mwû^\úVûeê \lòYùe _û^Üûe _~ðý« eûRý aòÉûe-ù\gùe gû«ò iÚû_^, aûjûc^ò eûRûu ijòZ Zò^ò[e ~ê¡, aâûjàY gûi^ iÚû_^, RM^Üû[ c¦òee aûjûe _ûùPeú ^òcðûY, aâûjàY cû^uê ùPøKò\ûeú Keeê cêqò _â\û^, iaðiû]ûeYKê fêY cûeòaû I KCWÿò @ûc\û^ò ^òcù« _ì‰ðÊû]ú^Zû \û^-ùMûPe Rcò iõelY ^ìZ^ @Ÿ _âPk^ û C__ZÜú MbðRûZ _êeêùhûcuê eûRý _â\û^ û

_êeêùhûc ù\a – eûRZß icd, LâúÁ 1465-1495 @Ÿ
Kû*ôKûùaeú ~ê¡-

_âZû_eê\â ù\a – eûRZß icd, LâúÁ 1495-1532 @Ÿ
iõÄûe ~êM, \ûlòYZýùe ~ê¡, aòRd^Me eûRû Ké¾eûdu \ßûeû _eûRd I K^ýû\û^, ùa÷¾a]cðe _âiûe, ùP÷Z^ù\au IWÿògû @ûMc^, aâûjàY gûi^ iÚû_^, ~ûR_êeùe aeûj^û[ c¦òe I ajê ù\aZû c¦òe ^òcðûY, C}k bûhû I iûjòZýe gâúaé¡ò iû]^, RM^Üû[ \ûi I akeûc \ûiue bûMaZ Gaõ eûcûdY eP^û, aòaò] iõÄéZ Mâ^Ú _âYd^, 1514ùe _UðêMúRð cû^uê aûYòRý Keòaû_ûAñ @^êcZò _â\û^ I ùicû^ue iêa‰ðùeLû ZúeiÚ _ò_òfò a¦eùe aûYòRý ùKûVò iÚû_^, ùjûùi^iûue IWÿògû @ûKâcY I _eûRd,KéZaûiu @ûKâcY I _eûRd, @«ðaòaû\ \c^, bâûZé aòaû\ \c^, “ZâòKûŠùgh” ^ûcK iõÄéZ @bò]û^ _âYd^, Kaò aògß^û[ cjû_ûZâue “iûjòZý\_ðY” ^ûcK @kuûe Mâ^Ú eP^û, ^ìZ^ eûRý Rd û

iì~ðý aõge ùgh eûRûMY – eûRZß icd, LâúÁ 1532-1534 @Ÿ
Êû]ú^Zûe @aiû^ û

ùMûaò¦ aò\ýû]e – eûRZß icd, LâúÁ 1534-1541 @Ÿ

_âZû_P¦â ù\a – eûRZß icd, LâúÁ 1541-1549 @Ÿ

^eiòõj ùR^û – eûRZß icd, LâúÁ 1549-1550 @Ÿ

eNê b¬  – eûRZß icd, LâúÁ 1550-1551 @Ÿ
GK_âKûe @eûRKZû û

cêKê¦ù\a – eûRZß icd, LâúÁ 1551-1568 @Ÿ
@ù^K Kì_, _êÃeòYú L^^, ajêZ @…ûkòKû, ù\ac¦òe ^òcðûY, jêMêkò ^\úùe ZâúùaYúNûU I c¦òe ^òcðûY, aâûjàYgûi^ iÚû_^, aûeaûUú \êMðùe ^aZk _âiû\ ^òcðûY, ùgeaõge ùgh eûRû Aaâjòcuê @ûgâd\û^ _âak _âZû_ @ûKaeuê iûjû~ý _â\û^ _ûAñ i§ò, iûew MWÿe @]ô_Zò eûcP¦â ù\au aòù\âûjûPeY, 1568ùe eûcP¦âu @ÈûNûZùe _âûYZýûM-IWÿògûe Êû]ú^Zû ùfû_ û

ùbûRaõgeûRû

eûcP¦â ù\a – eûRZß icd, LâúÁ 1568-1600 @Ÿ
Kkû_ûjûWÿ IWÿògû fêY×^ @¡ð\Mþ] RM^Üû[ ^ûbòiÚk aâjà C¡ûe I KêRw eûRûu \ßûeû ^aKùkae _âZòÂû û

1575-
ùcûMf iùw \ûC\ue iêa‰ðùeLû Kìkùe ZeKê@ûRCeûVûùe ~ê¡ û ùcûMfgûeúVûùe \ûC\ I ùZûWÿecfäue ~ê¡ û

1576-
ùZûWÿecfäu ijòZ \ûC\ue ~ê¡-\ûC\ jZ û

@ûKae – eûRZß icd, LâúÁ 1578-1605 @Ÿ

1569eê _VûY aòù\âûj û

_êeêùhûc ù\a – eûRZß icd, LâúÁ 1600-1662 @Ÿ
1580 ùe @ûKaeu \ßûeû ùZûWÿecfäue aw, aòjûee gûi^Kðûeêù_ ^ò~êq cû^iòõju Èú ùMøeû eûYúu \ßûeû cêqòcŠ_ ^òcðûY û 1582ùe ùZûWÿecfäu IWÿògû aù¦ûaÉ IWÿògûùe ùbûAaõge _âZòÂû eûcP¦â ù\a ùLûe]ûe Êû]ú^ eûRû ùaûfò ÊúKûe û 1583ùe KêZa Lûñ _eûÉ I Kkû_ûjûWÿ ^újZ û 1586ùe cû^iòõjue awe iêaû\ûe _\ùe ^òRêqò I 1590 ùe IWÿògû @ûKâcY û 1592ùe _êeú @ûKâcY I fêY×^ û cû^iòõju \ßûeû _VûY ù\øeûcôýeê IWÿògûKê cêqò\û^ I ùLûe]û eûRûuê eûRý aòÉûe- cêKê¦ù\au \êA _êZâuê @ûkò I _Uò@û eûRýe eûRiòõjûi^ _â\û^ û

Rûjûwúe – eûRZß icd, LâúÁ 1605-1627 @Ÿ
cû^iòõjue aw, aòjûe I IWÿògûe iêaû\ûe _\ùe ^ò~êqò û 1607 ùe IWÿògû awiêaûeê _é[K ùjfû I jûiòc Lûñ IWÿògûe _â[c ùcûMf iêaû\ûe ùjùf û 1611 ùe eûRû KfýûY cfäue IWÿògû iêaû\ûe _\ùe ^ò~êqò-iûjûRû^þ icâûU Rûjûwúe _êZâ ùjûA _òZé aòù\âûjú ùjùf Gaõ IWÿògûùe @ûgâd MâjY Kùf û

^eiòõj ù\a – eûRZß icd, LâúÁ 1622-1646 @Ÿ

Mwû]e I akb\â ù\a – eûRZß icd, LâúÁ 1646-1655 @Ÿ
jeòg_êe \êMðe eûRû ‘flàú_’ _UðêMòR cû^uê _eûÉKeò AõùeR aYòKcû^uê elû Kùf û cêZû\K Lûñ IWÿògûe iêaû\ûe AõùeRcû^uê IWÿògû c¤ùe Êû]ú^ aûYòRý PkûAaûe @]ôKûe _â\û^ û jeòje_êe (RMZþiòõj_êe) I aûùfgßeùe AõùeR cû^ue aûYòRýùKûVò ^òcðûY û Z\^«e _êeú, _ò_òfú I jòRòkò a¦eùe ùicû^ue aûYòRýùKûVò iÚû_òZ û _UðêMòR Rk\iýêcû^u \ßûeû IWÿògû C_Kêkcû^ fêY×^ û
1648-58 iûjûRû^ue 2d _êZâ iêRû awe iêaû\ûe ùjùf I IWÿògûKê awe @«MðZ ùjfû û

@ûIew ùRa – eûRZß icd, LâúÁ 1658-1677 @Ÿ

cêKê¦ ù\a – eûRZß icd, LâúÁ 1655-1693 @Ÿ
cêKê¦ù\au aòù\âûj-1661ùe Lû^ò\eeûYúu \ßûeû aòù\âûj \c^, eûRûue _kûd^, bâceaeu eûRý _â\û^, IWÿògû aýû_ú aòù\âûj \c^ I gû«ò iÚû_^ û 1690ùe AõùeR cû^ue @ûIewùRau Vûeê i^¦ MâjY I IWÿògû aûYòRýe _ê^eê¡ûe û

1695ùe ùc\ò^ú_êee NûUûfû @«MðZ Rcò\ûe ùibûiòõj I ejòcþLûñu IWÿògûùe ù\øeûcô û 1700 ùe IWÿògûùe búhY ùZ`û^ û _êeú aWÿ ù\Ck C_e ^úkPKâ bMÜ û 1704 ùe cêgðò\KêfòLûñue aw, aòjûe I IWÿògûe iêaû\ûe _\ùe ^ò~êqò-1706ùe iêRûCŸò^ue IWÿògûe ^ûGa iêaû\ûe _\ùe ^ò~êqò I IWÿògû aù¦ûaÉ I Rcûa¦ò Gaõ ùc\ò^ú_êe IWÿògûeê aòzò^ÜZû-KUKùe K\´eiêf ciRò\ ^òcðûY-iZý^ûeûdY _ûfûe iéÁò û

ùcûMfgûi^e @aùgh – (1707-1751)


\òaýiòõj ù\a – eûRZß icd, LâúÁ 1693-1720 @Ÿ
RM^Üû[ c¦òe @ûKâcY-RM^Üû[ue ^aKùkae I _ê^ü _âZòÂû û

jùeKé¾ ù\a – eûRZß icd, LâúÁ 1720-1725 @Ÿ
‘ùMû@ûZâd’ ^ûcK 4[ð ùgâYú iûc« iéÁò û _êeú c¦òe Pê^ \ò@û~ûA[ôfû I ùeûh_ûL bòZe ùaXÿû \ßûe Vûeê RMùcûj^ _~ðý« _ûjûP ^òcðûY û

ùMû_ú^û[ ù\a – eûRZß icd, LâúÁ 1725-1732 @Ÿ

1724ùe cj¹\ ZKòLûñue IWÿògûe ^ûGa ^aûa _\ùe ^ò~êqò-RM^Üû[ue C_ùe @ZýûPûe-_Šûcûù^ RM^Üû[uê PòfòKû _ûe KeûA jâ\ c¤iÚòZ GK _aðZ C_ùe fêPûA eLôùf û

eûcP¦â ù\a – eûRZß icd, LâúÁ 1732-1743 @Ÿ

2d eûcP¦â ù\au aòù\âûj I ~ê¡ Gaõ _eûÉ ùjûA a¦ú û RM^Üû[ ùiaû _ìRû a¦ û iòõj\ßûe c¦òeùe _ZòZ_ûa^ cìðòe _âZòÂû û 1734 ùe ZKòue céZýê I cêhòð\KêfòLûñue IWÿògûe ^ûGa ^aûa _\ùe ^òRêqò eûcP¦â ù\auê Kûeûcêq \û^-RM^Üû[uê @ûYò c¦òe c¤ùe aiûAaûe iêaò]û _â\û^-eûcP¦âù\aue cêhòð\Kêfòu K^ýûe _ûYò MâjY-1740ùe @ûfòaŸòðLûñe awiòõjûi^ @ûùeûjY I IWÿògû @ûKâcY, ~ê¡ Gaõ KUK @]ôKûe-id\ @j¹\ Lûñue IWÿògû gûi^ Kðû _\ùe ^ò~êq-cej…û cû^ue IWÿògû @ûKâcY, ~ê¡ I _eû~d û

aúeKòùgûe ù\a – eûRZß icd, LâúÁ 1743-1780 @Ÿ

1745 ùe ^ûM_êe ùbû^if eNêRòue IWÿògû fêY×^ I @]ôKûe û 1751 ùe cej…ûcû^ue IWÿògûùe Êû]ú^ eûRZß @ûe¸ û iêa‰ðùeLû ^\ú IWÿògû I awù\ge iúcû ^ò¡ðûeY e

\òaýiòõj ù\a – eûRZß icd, LâúÁ 1780-1798 @Ÿ